Artikel 5a WVW: zeer gevaarlijk rijgedrag zonder gevolgen — toch een misdrijf
Sinds 1 januari 2020 is het opzettelijk en in ernstige mate schenden van de verkeersregels een zelfstandig misdrijf, ook als er niets is gebeurd. Artikel 5a WVW is bedoeld voor de bestuurder die met zeer hoge snelheid door de bebouwde kom rijdt, herhaaldelijk door rood gaat of een straatrace houdt. De wet stelt er twee jaar gevangenisstraf op. Maar het artikel kent scherpe voorwaarden — en daar ligt het verweer.
Zwijg over uw bedoeling
Artikel 5a vereist opzet op de ernstige schending van de verkeersregels. Verklaringen als "ik wist dat ik te hard reed" of "ik had haast" vullen precies dat bestanddeel in. Bel ons voordat u wordt verhoord.
Reken op invordering van uw rijbewijs
Bij een verdenking van artikel 5a neemt de politie het rijbewijs vrijwel altijd in. Het OM beslist binnen tien dagen; wij dienen direct een klaagschrift in als het rijbewijs wordt ingehouden.
Verzamel de context
Tijdstip, verkeersdrukte, wegtype, zicht en weer bepalen of levensgevaar "te duchten" was. Dashcambeelden en getuigen kunnen laten zien dat de situatie anders was dan het proces-verbaal suggereert.
Laat de kwalificatie toetsen
Niet elke forse overtreding is artikel 5a. Vaak is artikel 5 (een overtreding) de juiste kwalificatie. Dat verschil bepaalt of u een boete of een gevangenisstraf riskeert.
Wat staat er in artikel 5a WVW?
Het artikel verbiedt "opzettelijk zich zodanig in het verkeer te gedragen dat de verkeersregels in ernstige mate worden geschonden, indien daarvan levensgevaar of gevaar voor zwaar lichamelijk letsel voor een ander te duchten is". De wet noemt dertien voorbeelden: onvoldoende rechts houden op onoverzichtelijke plaatsen, gevaarlijk inhalen, het negeren van een rood kruis, rijden over de vluchtstrook, inhalen bij een zebrapad, geen voorrang verlenen, de maximumsnelheid overschrijden, bumperkleven, door rood rijden, tegen de rijrichting in rijden, een telefoon vasthouden, verkeersaanwijzingen negeren en vergelijkbare overtredingen.
Die opsomming is niet uitputtend en niet automatisch voldoende. Eén enkele gedraging kan volstaan als zij ernstig genoeg is, maar de wetgever dacht vooral aan het herhaald door rood rijden, het meerdere keren negeren van een rood kruis en langdurig rijden met een zeer hoge snelheid. Alcohol- of drugsgebruik weegt volgens het tweede lid mee bij de beoordeling.
De drie bestanddelen: opzet, ernstige mate en gevaar
Ten eerste moet het opzet gericht zijn op het in ernstige mate schenden van de verkeersregels — niet op het gevaar of de gevolgen. Wie een bord over het hoofd zag of even werd afgeleid, handelde niet opzettelijk. Ten tweede moet de schending "in ernstige mate" zijn: een kortstondige, enkelvoudige overtreding is dat doorgaans niet.
Ten derde moet levensgevaar of gevaar voor zwaar lichamelijk letsel voor een ander "te duchten" zijn geweest. De Hoge Raad heeft in maart 2025 (ECLI:NL:HR:2025:344) bepaald dat dit wordt beoordeeld naar de concrete omstandigheden, waaronder plaats en tijdstip, maar dat niet hoeft vast te staan dat er daadwerkelijk iemand in de buurt was: in het verkeer is nu eenmaal niet goed voorspelbaar wie men tegenkomt. Dat maakt het gevaarsverweer smaller dan voorheen, maar niet zinloos.
Welke straf staat op artikel 5a WVW?
Artikel 5a is een misdrijf met een maximum van twee jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vierde categorie. De rechter kan daarnaast een ontzegging van de rijbevoegdheid opleggen van maximaal vijf jaar, en tien jaar bij recidive binnen vijf jaar na een eerdere ontzegging.
De richtlijn van het OM gaat voor een bestuurder van een motorvoertuig bij één gedraging uit van twee weken onvoorwaardelijke gevangenisstraf en drie maanden rijontzegging; bij een samenstel van gedragingen vier weken en zes maanden ontzegging. Bij recidive verdubbelen die uitgangspunten. Bij een straatrace of een vlucht voor de politie kan bovendien verbeurdverklaring van het voertuig volgen.
De koppeling met artikel 6: roekeloosheid
Artikel 5a heeft een tweede functie. Leidt het gedrag tot een ongeval met letsel of de dood, dan geldt de schuld sinds 2020 "in elk geval" als roekeloosheid, de zwaarste schuldvorm van artikel 6 WVW. Het strafmaximum verdubbelt dan tot zes jaar bij een dodelijk ongeval.
Het OM legt daarom bij ernstige ongevallen artikel 6 met roekeloosheid ten laste en onderbouwt die roekeloosheid met de gedragingen van artikel 5a. Verweer tegen het opzet of de ernstige mate onder artikel 5a werkt zo direct door in de strafmaat onder artikel 6.
Welke verweren zijn kansrijk?
Het belangrijkste verweer richt zich op het opzet: was de schending bewust, of het gevolg van onoplettendheid, onbekendheid met de weg of een verkeerde inschatting? Daarnaast: was de schending werkelijk "in ernstige mate", of gaat het om één moment dat onder artikel 5 (overtreding) thuishoort?
Verder toetsen wij het bewijs van de gedraging zelf — de snelheidsmeting, de waarneming van de verbalisanten, camerabeelden — en de vraag of gevaar voor anderen naar algemene ervaringsregels te verwachten was. Wordt ook alcohol of drugs verweten, dan gelden de strikte waarborgen van het adem- of bloedonderzoek; een gebrek daarin haalt de verzwarende factor van tafel.
De gevolgen naast de straf
Een veroordeling voor artikel 5a is een misdrijf op uw justitiële documentatie, met gevolgen voor een VOG en voor uw verzekering. De rijontzegging is meestal onvoorwaardelijk en gaat pas in als de uitspraak onherroepelijk is; de tijd dat het rijbewijs al was ingevorderd, wordt afgetrokken.
Het CBR kan los daarvan een educatieve maatregel gedrag (EMG) of een onderzoek naar de rijvaardigheid opleggen. Wij bewaken de strafzaak en het CBR-spoor in samenhang, zodat u niet onnodig dubbel wordt geraakt.
Meer over verkeersdelicten
Lees ook over het lichtere artikel 5 WVW, over het ongeval door schuld van artikel 6 WVW en over het wedstrijdverbod van artikel 10 WVW. Het overzicht van alle verkeersdelicten vindt u op de pagina verkeersdelicten.
Direct hulp bij een verdenking van artikel 5a WVW
Bij artikel 5a staat uw vrijheid én uw rijbewijs op het spel, en het rijbewijs is meestal al ingenomen. Bel 06 20 44 68 60 of stuur het contactformulier; wij starten dezelfde werkdag met het klaagschrift en het verweer. Het eerste telefoongesprek is gratis.
Veelgestelde vragen
Is artikel 5a WVW een misdrijf?
Ja. De maximumstraf is twee jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vierde categorie, met een rijontzegging tot vijf jaar (tien jaar bij recidive).
Ik heb niemand in gevaar gebracht, er was niemand op de weg. Is dat een verweer?
Beperkt. De Hoge Raad oordeelde in 2025 dat niet hoeft vast te staan dat er daadwerkelijk iemand in de buurt was; het gaat om wat naar ervaringsregels te verwachten was, gelet op plaats en tijdstip. Op een afgesloten of volstrekt verlaten weg blijft het verweer relevant.
Is te hard rijden altijd artikel 5a?
Nee. Een snelheidsoverschrijding is pas artikel 5a als zij opzettelijk, in ernstige mate en met te duchten gevaar voor anderen plaatsvond. Een eenmalige forse overschrijding wordt meestal als snelheidsovertreding of als artikel 5 afgedaan.
Wordt mijn rijbewijs ingevorderd?
Bij een verdenking van artikel 5a vrijwel altijd. Het OM beslist binnen tien dagen over teruggave; blijft het rijbewijs ingehouden, dan dienen wij een klaagschrift in bij de rechtbank.
Wat gebeurt er als er wél een ongeval is gebeurd?
Dan wordt artikel 6 WVW ten laste gelegd en geldt uw gedrag als roekeloosheid, met een strafmaximum van zes jaar bij een dodelijk ongeval. Verweer tegen het opzet en de ernstige mate blijft ook dan de kern.
Kan mijn auto verbeurd worden verklaard?
Ja, bij ernstige zaken — met name straatraces en vluchten voor de politie — vordert het OM regelmatig verbeurdverklaring van het voertuig waarmee het feit is gepleegd.